5 sprawdzonych sposobów na biegunkę po antybiotyku

5. Przegląd leków towarzyszących z lekarzem lub farmaceutą

Antybiotyk rzadko jest jedynym lekiem w domowej apteczce. Szczególną uwagę warto zwrócić na inhibitory pompy protonowej, czyli preparaty obniżające wydzielanie kwasu żołądkowego. Kwas stanowi naturalną barierę dla bakterii połykanych z pokarmem, a jego trwałe ograniczenie ułatwia kolonizację jelita przez drobnoustroje chorobotwórcze.

Metaanaliza 23 badań obejmujących ponad 186 000 pacjentów, opublikowana w Infection Control and Hospital Epidemiology (2016), wykazała, że przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej wiąże się ze wzrostem ryzyka zakażenia Clostridioides difficile o około 81 procent (OR 1,81, 95% CI 1,52 do 2,14). To ryzyko istotne zwłaszcza wtedy, gdy lek na żołądek jest przyjmowany z przyzwyczajenia, a nie z aktualnych wskazań.

Słabość tej metody jest oczywista. Dane pochodzą z badań obserwacyjnych, nie z badań z randomizacją, więc nie dowodzą bezpośredniej przyczynowości. U wielu osób inhibitora pompy protonowej po prostu nie da się odstawić. Co ważniejsze, taki przegląd ogranicza jeden czynnik ryzyka i nie zapobiega biegunce wywołanej samym antybiotykiem.

4. Drożdże probiotyczne Saccharomyces boulardii

To nie bakterie, tylko drożdże, co ma praktyczne znaczenie: antybiotyk ich nie niszczy. Konkurują z patogenami o miejsce i składniki odżywcze oraz wspierają szczelność bariery jelitowej w trakcie kuracji.

Metaanaliza 21 badań z randomizacją opublikowana w Alimentary Pharmacology & Therapeutics (2015) przez Szajewską i Kołodziej wykazała spadek ryzyka biegunki poantybiotykowej z 18,7 do 8,5 procent (RR 0,47). Oznacza to, że dziesięć osób musiałoby stosować preparat, żeby u jednej zapobiec epizodowi biegunki.

Obraz nie jest jednak jednoznaczny. Duże badanie z 2016 roku, obejmujące 477 pacjentów, nie potwierdziło tego efektu. Dodatkowo Europejska Agencja Leków w 2017 roku zwróciła uwagę na ryzyko grzybicy krwi u osób w stanie krytycznym i z obniżoną odpornością, co wyklucza tę metodę u części pacjentów.

3. Fermentowany napój mleczny z przebadanymi szczepami

Pomysł jest prosty: codziennie dostarczać dużą porcję konkretnych, opisanych w badaniach szczepów bakterii mlekowych przez cały okres antybiotykoterapii i mniej więcej tydzień po niej. W badaniach wykorzystywano napoje zawierające Lactobacillus casei, Lactobacillus bulgaricus i Streptococcus thermophilus.

W badaniu z randomizacją opublikowanym w BMJ (2007), obejmującym 135 hospitalizowanych pacjentów, ryzyko biegunki poantybiotykowej spadło o 21,6 punktu procentowego, co odpowiada liczbie pięciu osób, które trzeba objąć interwencją, by uniknąć jednego epizodu. Biegunki związanej z C. difficile nie odnotowano w grupie badanej wcale, wobec 17 procent w grupie kontrolnej.

To jednak pojedyncza, niewielka próba przeprowadzona u starszych osób w szpitalu. Metoda wymaga codziennej konsekwencji przez kilka tygodni, a napoje zawierają dodatek cukru. Przy alergii na białka mleka lub nietolerancji laktozy odpada całkowicie.

2. Doustny płyn nawadniający z apteki

Gotowe płyny nawadniające o obniżonej osmolarności mają ustaloną proporcję glukozy, sodu i potasu, która ułatwia wchłanianie wody w jelicie cienkim. Sama woda ani słodki sok tego nie zapewniają, a przy kilku luźnych stolcach dziennie straty elektrolitów potrafią być spore.

Zgodnie z opracowaniem w American Family Physician (2017), opartym na przeglądzie Cochrane, doustne nawadnianie zmniejsza ryzyko konieczności podania płynów dożylnie, przy czym jeden taki przypadek udaje się uniknąć na mniej więcej 27 leczonych osób. Czas trwania biegunki skraca się średnio o około 8 godzin.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu: większość danych pochodzi z ostrych biegunek infekcyjnych i badań u dzieci. Ta metoda nie zapobiega biegunce poantybiotykowej, tylko łagodzi jej najgroźniejszy skutek, czyli odwodnienie.

1. Probiotyk (10 szczepów bakterii, 10 mld CFU) z błonnikiem i witaminami

Wieloszczepowe preparaty bakterii mlekowych to najszerzej przebadana kategoria wsparcia jelit w trakcie antybiotykoterapii. Przegląd Cochrane z 2017 roku, obejmujący 31 badań z randomizacją i 8672 uczestników, wykazał, że stosowanie probiotyków wiązało się ze spadkiem częstości biegunki związanej z Clostridioides difficile z około 4 do 1,5 procent. To wielkość efektu zbliżona do tej, jaką w Alimentary Pharmacology & Therapeutics raportowano dla drożdży z pozycji 4., przy czym dowodów dla bakterii probiotycznych zebrano więcej i pochodzą z większej liczby ośrodków.

Preparaty w tej kategorii różnią się jednak mocno. Znaczenie mają trzy rzeczy: liczba żywych kultur podana w CFU, liczba i dobór szczepów oraz forma kapsułki chroniąca bakterie przed kwasem żołądkowym. Warto też zwrócić uwagę na dodatek błonnika typu prebiotycznego, który stanowi pożywkę dla bakterii, oraz na witaminy z grupy B, bo ich wchłanianie bywa zaburzone przy przewlekłej biegunce. Etykieta powinna jasno wskazywać dawkę, a nie tylko wymieniać nazwy szczepów bakterii kwasu mlekowego.

W praktyce probiotyk przyjmuje się przez cały okres kuracji i jeszcze przez około dwa tygodnie po jej zakończeniu, zachowując kilkugodzinny odstęp od dawki antybiotyku. Badań nad konkretnymi, wieloskładnikowymi kompozycjami jest na razie niewiele, a pierwsze wyraźne efekty zwykle raportowano po kilkunastu dniach regularnego stosowania. Stosowanie probiotyku powinny wcześniej skonsultować osoby w ciąży, z obniżoną odpornością, po zabiegach chirurgicznych oraz przyjmujące leki immunosupresyjne.

Marka, którą polecamy, to Probiotyk z 10 mld bakterii kwasu mlekowego i błonnikiem Pro-10-Biotic Nutridome. Preparat łączy dziesięć szczepów w kapsułce z dodatkiem błonnika i witamin z grupy B, w opakowaniu wystarczającym na dwa miesiące stosowania.